Van een stoffige loods in Parijs naar een voetstuk in het Leidse Museum Boerhaave. Een gorilla van papier-maché met een écht skelet werd dit weekend, opgeknapt en wel, voor het eerst gepresenteerd voor bezoekers.

Louis Auzoux, arts en anatoom, maakte in de negentiende eeuw verscheidene anatomische modellen van papier-maché. Met zijn gedetailleerde werk leverde hij een grote bijdrage aan de geneeskunde. Van planten, dieren en mensen maakte hij ware anatomische kunstwerken. Een daarvan is de onlangs ontdekte gorilla, die (met waterschade) werd gevonden in een loods in Parijs. Conservator Bart Grob van het Museum Boerhaave in Leiden was in zijn nopjes toen hij hoorde van de ontdekking.

Maar voor het presenteren van zijn pronkstuk moest Grob meerdere experts uit uiteenlopende disciplines inschakelen om de gehavende gorilla weer een beetje glans te geven. De gorilla was ‘ziek’. Zijn organen waren flink aangetast. “Er was water langs het rechtersleutelbeen naar binnen gelopen, waardoor het hart, de longen en de lever waren aantast”,  zo vertelt Grob. “Ook lag er een arm af en was de verf behoorlijk afgebladderd.”

Meerdere disciplines

Papier, hout, metaal en bot worden afzonderlijk behandeld. Op de dag van de onthulling laat conservator Elisa Jacobi, terwijl ze de laatste hand legt aan het stuk buik van de gorilla, zien hoe het restauratieproces met het papier eraan toegaat. Met sponsjes en ijswater wordt de stoflaag beetje bij beetje verwijderd. Om de schilfertjes weer vast te zetten, wordt er speciale gelatinelijm gebruikt en daar waar nodig zijn de gaten opgevuld met nieuw papier-maché.

Het houten voetstuk van de gorilla bleek gemaakt van een oud wagenwiel waar de spaken dienen als pootjes. Ook zit er ijzer verwerkt in dit kunstwerk om de onderdelen van papier te ondersteunen. Omdat de ijzeren aanhakingspunten zijn afgebroken, is er geboord met een minuscuul boortje in het draad van het ijzer, waarna (net zoals bijvoorbeeld bij tentstokken) een nieuw stuk ijzer wordt ingeschoven.

DNAap

Met het restaureren van de gorilla is het verhaal nog niet ten einde gekomen. Onderzoekers zijn nog nieuwsgierig naar de geografische oorsprong van deze gorilla. Dat wordt gedaan aan de hand van DNA-onderzoek. Daarmee wordt gezocht naar het antwoord op twee vragen: tot welke ondersoort behoort deze gorilla en welke genetische verschillen zijn er met de hedendaagse gorilla’s?

Barbara Gravendeel, onderzoeker van Naturalis Biodiversity Center, maakt het verhaal compleet door te kijken naar wat we met het blote oog niet kunnen zien. Het DNA wist ze uit de tand van de gorilla te peuteren, wat nog een hele uitdaging bleek. “Normaal gesproken leg je de tand in chloor om het te reinigen, maar papier-maché en chloor gaan niet goed samen, dus hebben we het heel langzaam eruit moeten boren.”

Het is al vastgesteld dat het om een vrouwtje gaat, maar waar ze dan precies vandaan komt, is nog niet duidelijk. Waarschijnlijk komt ze uit Gabon, wat betekent dat het gaat om een westelijke laaglandgorilla (Gorilla gorilla gorilla). Later dit jaar worden de resultaten besproken op een internationale conferentie.

Het laatste wat er nog ontbreekt, is een naam voor het beestje. Het museum roept dan ook iedereen op om na te denken over een goede naam en die bij hun in te leveren. ‘Bokita’ en ‘het liefje van King Kong’ zijn de revue al gepasseerd.

Dit artikel verscheen in oktober 2016 op nationalgeographic.nl.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s