Daling gruttostand door intensieve landbouw zet door

Broedend in een natte, hoge, kruidenrijke weide voelt de grutto zich helemaal thuis. Maar zulke gebieden verdwijnen wereldwijd gestaag, wat de gruttopopulaties sterk onder druk zet.

De jaarlijkse gruttotrek voert de vogels via een route boven het oosten van de Atlantische Oceaan, waarbij ruim 80 procent broedt in Nederlandse weilanden. Maar het aantal wordt steeds kleiner: van de 125.000 broedparen in de jaren zestig zijn er nog maar veertigduizend over, volgens de laatste telling in 2011. Gemiddeld genomen neemt de gruttopopulatie met 5 procent per jaar af en als er niets verandert, zal de grutto weldra niet meer zijn te zien in de Nederlandse natuur.

Melkveehouders onder druk

Door intensieve landbouw verandert het landschap drastisch. Terwijl de meeste gruttokuikens tot juli nodig hebben om te leren vliegen en te groeien, wordt vaak al in mei het gras gemaaid door melkveehouders. Wil de gruttopopulatie weer groeien, dan moeten er tienduizend kuikens per jaar uitvliegen, maar ook dit jaar was het weer een slecht broedseizoen voor de grutto: slechts 4600 kuikens haalden het, volgens het laatste onderzoek van Sovon. De jonge grutto’s zijn een gemakkelijke prooi voor roofvogels (door een gebrek aan dekking), komen in grasmaaiers van boeren terecht of verhongeren door een gebrek aan voedsel.

Melkveehouders staan onder grote druk en gebruiken hun grond daarom zo intensief mogelijk. Het eiwitrijke gras dat wordt gebruikt door boeren is zeer geschikt voor de koeien, maar minder goed voor de grutto’s, omdat die zeer weinig insecten aantrekt die de kuikens nodig om te groeien tot vliegvlug jong. In kruidenrijke, natte weilanden hebben de grutto’s een veel grotere overlevingskans, maar deze gebieden worden ook steeds vaker gebruikt voor intensieve landbouw. Daarbij komt dat vooral jonge grutto’s de gebieden nog niet zo goed kunnen onderscheiden als ze voor het eerst gaan broeden, en zo op de verkeerde weilanden terechtkomen.

“Het gras dat boeren gebruiken is geschikt voor de koeien, maar minder goed voor de grutto”

Mogelijke oplossingen

Kees de Pater van Vogelbescherming Nederland maakt zich uiteraard zorgen over deze situatie: “We moeten met z’n allen nadenken hoe we dit probleem aanpakken. Dan gaat het niet alleen om de boeren, ook de overheid en de gehele zuivelketen moeten anders te werk gaan.” Een van de oplossingen die hij aandraagt is het verhogen van de melkprijs. Op die manier zouden boeren minder hun toevlucht zoeken tot intensieve landbouwmethoden. Jan-Willem ter Avest van Campina vindt dit onrealistisch: “Binnen de zuivelketen zijn we al bezig om in samenwerking met banken te kijken naar nieuwe beloningssystemen voor boeren, maar alleen domweg de melkprijs verhogen is een illusie.”

Rosemarie Kentie publiceerde onlangs een proefschrift over de gruttopopulatie. Tijdens haar onderzoek keek naar kruidenrijke gebieden, die vaak in handen zijn van natuurorganisaties, of van boeren die zich houden aan een bepaald ‘beheerpakket’ en rekening houden met de weidevogels. Kwamen in die gebieden genoeg grutto’s om de sterfte op het intensieve land te compenseren? Kentie: “Nu wordt de overgrote meerderheid van die gebieden rond 15 juni gemaaid, terwijl er dan nog kuikens op rondlopen die nog niet kunnen vliegen.” Voor de grutto zou het beter zijn om deze natte kruidenrijke weilanden twee weken later te maaien. Ze schat dat dan 2 procent meer kuikens overleven. Dat klinkt misschien weinig, maar dat is genoeg om de populatie te laten groeien.

De ideale oplossing zou zijn om zo’n maaibeleid op alle weiden door te voeren, maar dat is niet haalbaar, volgens Kentie. Ook Ter Avest ziet dat niet gebeuren. De financiële schade zou voor boeren te hoog worden als zij twee weken later maaien. “Het groeiseizoen kan dan niet optimaal worden benut. Als de schade gecompenseerd zou kunnen worden door een fatsoenlijke subsidie, dan valt daar over te onderhandelen, maar dat is al een zeer langlopende discussie.” Ook om de nestjes heen maaien lijkt zinloos: de eilandjes van ongemaaid gras vallen te veel op, waardoor de eieren sneller ten prooi vallen aan dieren.

“Het is wel degelijk mogelijk voor boeren om landschappen te creëren waar het aantal grutto’s juist groeit”

Op dit moment zijn er al diverse ‘weidevogelbeheerpaketten’ die boeren compensatie bieden. Maar die zijn vaak niet hoog genoeg, en voor boeren is het erg lastig om ze aan te vragen. Rosemarie Kentie: “We hebben gezien dat het wel degelijk mogelijk is voor boeren om landschappen te creëren waar het aantal grutto’s ook echt groeit. Tegelijk zijn de boeren constant in gevecht en wordt het ze erg moeilijk gemaakt met de subsidieregelingen.” Ook de afschaffing van het melkquotum eerder dit jaar komt hun situatie niet ten goede, volgens Kenie: het werkt de intensievere landbouwmethoden alleen maar in de hand.

Politiek, melkveehouders en Vogelbescherming zitten dus in een impasse. Wat kan de wetenschap nog doen om de grutto, de ‘Vogel des Vaderlands’, te behouden? “We weten dus dat jonge grutto’s niet goed in staat zijn kruidenrijke weilanden te onderscheiden van de intensief begraasde weidegronden”, vertelt Kentie. “We moeten een manier zien te vinden om de grutto te verleiden om naar de kruidenrijke gebieden te komen, maar daarvoor is meer onderzoek nodig. We moeten eerst beter inzicht krijgen in het gedrag van de vogel.”

Dit artikel verscheen in november op nationalgeographic.nl

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s